10 संस्कृत

कक्षा: 10 विषय - संस्कृतम्

निर्देश – सर्वे प्रश्ना: अनिवार्या: सन्ति।

प्रश्न: 1 उचितं विकल्पं चित्वा लिखत – (1×5 = 5)

(i) 'विद्यालय:' इत्यस्मिन् पदे वचनम् अस्ति – (अ) एकवचनम् (ब) द्विवचनम् (स) बहुवचनम् (द) अन्यवचनम्

(ii) 'छात्रा:' इत्यस्मिन् पदे विभक्ति: अस्ति – (अ) पंचमी (ब) प्रथमा (स) षष्ठी (द) सप्तमी

(iii) 'ग्रामस्य' इत्यस्मिन् योगे विभक्ति: अस्ति – (अ) चतुर्थी (ब) द्वितीया (स) षष्ठी (द) सप्तमी

(iv) 'बालकम्' इत्यस्मिन् पदे विभक्ति: अस्ति – (अ) द्वितीया (ब) प्रथमा (स) पंचमी (द) चतुर्थी

(v) अधोलिखितेषु शब्देषु अव्ययं पदम् अस्ति – (अ) ग्राम: (ब) सर्वत्र (स) रमा (द) बालकम्

प्रश्न: 2 अधोलिखितानाम् अव्ययानां सहायतया रिक्तस्थानानि पूरयत – (1×5 = 5)

[ भृशम्, अत्र, अपि, एव, सदा ]

(क) इदानीं वायुमण्डलं ______________ प्रदूषितमस्ति। (ख) ______________ जीवनं दुर्वहम् अस्ति। (ग) प्राकृतिक-वातावरणे क्षणं सञ्चरणम् ______________ लाभदायकं भवति। (घ) पर्यावरणस्य संरक्षणम् ______________ प्रकृते: आराधना। (ङ) ______________ समयस्य सदुपयोग: करणीय:।

प्रश्न: 3 'क' स्तम्भे दत्तानां पदानां मेलनं 'ख' स्तम्भे दत्तै: समानार्थकपदै: कुरुत – (5)

'क' स्तम्भ	'ख' स्तम्भ
(क) कृच्छ्रेण	(i) वृषभ:
(ख) चक्षुर्भ्याम्	(ii) वासव:
(ग) जवेन	(iii) नेत्रābhyām (नेत्राभ्याम्)
(घ) इन्द्र:	(iv) अचिरम्
(ङ) पुत्रा:	(v) द्रुतगत्या
(च) शीघ्रम्	(vi) काठिन्येन
(छ) बलीवर्द:	(vii) सुता:

अधोलिखितश्लोकन् पठित्वा प्रश्नान् उत्तरत – (5)

कज्जलमलिनं धूमं मुञ्चति शतशकटीयानम्। वाष्पयानमाला सन्धावति वितरन्ती ध्वानम्॥ यानानां पङ्क्तयो ह्यनन्ता: कठिनं संसरणम्॥

(i) शतशकटीयानम् किं मुञ्चति? (ii) का सन्धावति? (iii) वाष्पयानमाला कथं सन्धावति? (iv) संसरणम् कठिनम् किमर्थम् भवति? (v) केषाम् पङ्क्तय: धावन्ति?

प्रश्न: एकपदेन उत्तरं लिखत (पञ्चम) – (5)

(i) अत्र जीवितं कीदृशं जातम्? (ii) सर्वदा सर्वकार्येषु का बलवती? (iii) केन सम्बन्धेन वाल्मीकि: लवकुशयो: गुरु:? (iv) दुर्बले सुते कस्या: अधिका कृपा भवति? (v) मनुष्याणां महान् रिपु: क:? (vi) गुणी किं वेत्ति?

अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतभाषया लिखत – (5)

(i) केन सम: बन्धु नास्ति? (ii) कृषक: किं करोति स्म? (iii) रामाय कुशलवयो: कण्ठाश्लेषस्य स्पर्श: कीदृश: आसीत्? (iv) बुद्धिमती केन उपेता पितुर्गृहं प्रति चलिता? (v) कवि: किमर्थं प्रकृते: शरणम् इच्छति?

प्रश्न: अधोलिखितानां पदानां पर्यायपदं लिखत – (2)

(1) सलिलम् (2) आम्रम् (3) वनम् (4) शरीरम्

(ख) अधोलिखितपदानां विलोमपदानि पाठात् चित्वा लिखत – (2)

(1) सुकरम् (2) दूषितम् (3) दानवाय (4) शान्ता

प्रश्न: स्वप्राचार्यस्य कृते दिनद्वयस्य अवकाशार्थम् एकं प्रार्थनापत्रं लिखत।

प्रश्न: अधोलिखितेषु एकं विषयं स्वीकृत्य शतशब्देषु संस्कृतभाषया निबन्धं लिखत – (4)

(1) कवि कालिदास: (2) उद्यानम्